Wapnowanie gleby- jakie wybrać wapno

Proces zakwaszania gleby jest procesem ciągłym postępującym w czasie.

Kwasowość jest jednym z najistotniejszych parametrów charakteryzujących glebę. Od tego czynnika w dużym stopniu zależy zdolność produkcyjna ziemi.

Ponad 70% gleb użytkowanych rolniczo w kraju zaliczane jest do kwaśnych i bardzo kwaśnych, dlatego konieczne jest ich okresowe wapnowanie.

Warunkiem dobrego plonowania roślin i efektywnego wykorzystania składników pokarmowych z nawozów jest optymalny odczyn gleby. Zakwaszanie gleb jest procesem, któremu sprzyja stosowanie nawozów mineralnych o działaniu zakwaszającym.

Wyróżniamy następujące odczyny gleby:

  • kwaśny,
  • obojętny,
  • zasadowy.

Każdy z odczynów charakteryzuje się konkretnymi wartościami pH:

  • bardzo kwaśne gleby posiadają pH < 4,5
  • kwaśne: pH od 4,4 do 5,5
  • lekko kwaśne: pH od 5,5 – 6,5
  • obojętne: pH od 6,6 – 7,2
  • zasadowe: pH powyżej 7,2
Optymalny odczyn to odczyn, który:
  • zapewni dostępność składników mineralnych,
  • nie przyczynia się do degradacji gleby,
  • to odczyn, który najlepiej toleruje uprawowa roślina (jaka zasiedla dane stanowisko).

 Na glebach średnich i ciężkich można stosować zarówno szybko działające wapno tlenkowe, jak i wolno działające wapno węglanowe. Na glebach lekkich i bardzo lekkich należy stosować wyłącznie wapna węglanowe. Obliczając dawkę nawozu danego rodzaju należy pamiętać o przeliczeniu zawartości węglanu wapnia na tlenek wapnia.

Funkcje pierwiastka wapń:

  • regulacja odczynu gleby,
  • neutralizacja działania zakwaszającego nawozów mineralnych i naturalnych,
  • odżywianie roślin,
  • uzupełnianie wapna w roztworze glebowym po wymyciu go przez opady.

Zdecydowana większość nawozów mineralnych i nawozy naturalne (obornik, gnojówka, gnojowica) mają działanie zakwaszające glebę.

Regulując odczyn gleby do poziomu optymalnego uzyskuje się:

  • zwiększenie dostępności składników pokarmowych poprzez ich przejście w formy dostępne dla roślin (tj. zwiększenie przyswajalności fosforu, potasu, magnezu oraz mikroelementów),
  • ograniczenie szkodliwego działania toksycznego glinu, manganu, żelaza, wodoru,
  • wzrost aktywności biologicznej gleby (tj. dodatni wpływ na procesy rozkładu substancji organicznej, podwyższenie ph wpływa na wzrost aktywności bakterii, również tych wiążących azot z powietrza),
  • ograniczenie występowania chorób i obniżenie poziomu zachwaszczenia upraw.

Wapń jest podstawowym budulcem ścian komórkowych, stymuluje wzrost systemu korzeniowego rośliny (plony roślin dobrze zaopatrzonych w wapń dłużej zachowują cechy jakościowe i lepiej znoszą transport, podczas zbioru dochodzi do mniejszych uszkodzeń).

Czynniki wpływające na zakwaszanie gleby:

  • poprzez dopływ czynników z zewnątrz;
  • nawożenie mineralne,
  • nawożenie nawozami naturalnymi,
  • opady atmosferyczne,
  • poprzez odpływ czynników z gleby:
  • wyniesienie z plonem składników mineralnych (Ca, Mg, K, Na, NH4),
  • wymywanie z gleby kationów zasadowych (składników mineralnych).

Kwaśny odczyn gleby jest wynikiem braku równowagi jonowej w glebie i nie musi on być wywołany brakiem wapnia, a brakiem innych kationów tj. magnezu, potasu, sodu lub np. kationu amonowego. Czasami zdarzy się, że w glebie jest wysoka zawartość wapnia a odczyn utrzymuje się na niskim poziomie, sytuacja taka jest przykładem wymienionej zależności.

Wszystkie rodzaje nawozów dostarczają ziemi azot w postaci jonu amonowego, który jest poddany w glebie procesowi nitryfikacji (przy udziale bakterii nitryfikujących). W rezultacie tego procesu forma amonowa zostaje przekształcona w formę azotanową, czynnikiem ubocznym procesu jest wyodrębnienie się jonów wodorowych, które zakwaszają glebę.

Podział nawozów wapniowych

  • tlenkowe; tlenek wapnia
  • węglanowe; węglan wapnia
  • krzemianowe; krzemian wapnia (nie należy stosować ze względu na bardzo trudne rozpuszczanie)
  • azotanowe; azotan wapnia (nawozy te służą do szybkiego dostarczenia łatwo przyswajalnego wapnia, nie należą do grupy nawozów odkwaszających)
  • siarczanowe; siarczan wapnia (nawozy tego typu nie odkwaszają gleby (pH nawozu – obojętny), nawozy takie służą do dostarczenia siarki.

Najczęściej i najszerzej stosowane są nawozy węglanowe (kreda, wapień, dolomit). Wszystkie te nawozy służą do regulacji odczynu gleby.

Nawozy uzyskane z przerobu kredy mają największą zawartość wapnia i są najlepiej rozpuszczalne w wodzie, ich aktywność chemiczna wynosi około 100%.

Nawozy uzyskane z przerobu wapieni mają niższą zawartość wapnia i są nieco mniej rozpuszczalne w wodzie, mogą zawierać dodatkowo niewielką ilość magnezu.

Nawozy uzyskane z przerobu skał dolomitowych mają najmniejszą zawartość wapnia, są bardzo słabo rozpuszczalne w wodzie, ich reaktywność chemiczna wynosi od 8 do około 30%, zawierają dodatkowo dość dużo magnezu. Magnez jest również pierwiastkiem odkwaszającym glebę (siła odkwaszania magnezu jest o 40% większa niż siła odkwaszania wapnia), ale zbyt duża ilość magnezu działa na rośliny toksycznie, należy tutaj pamiętać o właściwym stosunku zawartości w glebie wapnia do magnezu, który wynosi 6 do 8 jednostek wapnia na 1 jednostkę magnezu (powyżej wartości 8 mamy do czynienie z toksycznym działaniem magnezu na rośliny).

Roczny deficyt CaO, czyli ilości jaką bezwzględnie należy uzupełnić to 400 kg.

Skala pH (odczynu gleby) jest skalą logarytmiczną. To oznacza, że rozpoczynając proces odkwaszania gleby od bardzo niskiego pH stosunkowo łatwo jest podnieść odczyn gleby o jedną jednostkę, ale podniesienie pH o każdą następną jednostkę jest coraz trudniejsze i skutkuje zastosowaniem zwielokrotnionej dawki nawozu odkwaszającego.

Najważniejszymi kryteriami doboru nawozu wapniowego do odkwaszania gleby jest stopień jego rozdrobnienia i reaktywność (ściśle powiązana z wiekiem skały, inaczej zdolność skały do rozpuszczania w wodzie). To przede wszystkim od tych dwóch czynników zależy stopień osiągnięcia sukcesu na drodze odkwaszania gleby.